De menselijke maat achter de cijfers

Op dinsdag 30 juni waren de algemene beschouwingen van de gemeente Zeist waarin gereageerd wordt op het financiële plaatje van de gemeente (Kadernota). Fractievoorzitter Tijmen heeft onze reactie als volgt verwoord: -- Voorzitter,

Ik mag vandaag voor het eerst namens Zeist Lokaal een bijdrage leveren aan de Kadernota. Een bijzonder moment.

Allereerst wil ik enorme dank uitspreken richting het ambtelijk apparaat die deze kadernota en alle bijbehorende bijlage hebben gemaakt.

We spreken vandaag over de kaders voor de begroting van volgend jaar. Maar in werkelijkheid spreken we over iets veel fundamentelers: de vraag hoeveel ademruimte de inwoners van Zeist straks ervaren in hun dagelijks leven.

Want voorzitter, het zijn onzekere tijden. Geopolitieke spanningen, economische onzekerheid en stijgende kosten. Aan de pomp, in de supermarkt en op de energierekening merken mensen iedere maand opnieuw dat het leven duurder wordt.

Ondernemers zien hun kosten oplopen door een stapeling van heffingen en regelgeving. En steeds meer huishoudens vragen zich af: wordt het volgend jaar beter, of opnieuw moeilijker?

Juist daarom moeten wij als gemeente zorgvuldig omgaan met iedere euro die wij ontvangen of uitgeven.

Wat opvalt, is dat de kadernota veel spreekt over stabiliteit en het beheersen van financiële risico's. Maar het document zegt nog weinig over de keuzes die nodig zijn om de verschillen binnen onze gemeente te verkleinen.

Want laten we eerlijk zijn: Zeist is een gemeente van grote contrasten. We kennen inwoners die maandelijks grote moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Tegelijkertijd is een aanzienlijk deel van het vermogen in onze regio geconcentreerd binnen onze eigen gemeentegrenzen.

Voorzitter, het college noemt deze nota 'beleidsarm'. Maar beleidsarm mag wat Zeist Lokaal betreft niet synoniem zijn voor visieloos of afwachtend.

Juist omdat er financieel zwaar weer op de gemeenten afkomt — het landelijke 'ravijnjaar' loert om de hoek — moeten we nú de piketpaaltjes slaan.

Voorzitter, om die piketpaaltjes te slaan, moeten we ook scherp kijken naar de financiële spelregels. En dat brengt mij bij een technische, maar cruciale vraag.

Op 23 juni jl. heeft de provincie het nieuwe Gemeenschappelijk Toezichtkader (GTK 2026) vastgesteld. Dit kader gaat in per 1 juli a.s. en is dus direct van toepassing op de komende Begroting 2027. Omdat onze Kadernota al in mei is opgesteld, ontbreken de effecten hiervan logischerwijs nog.

Dit nieuwe toezichtkader biedt gemeenten onder voorwaarden meer flexibiliteit, zoals het vooraf ramen van onderuitputting op loonkosten en kapitaallasten, én het structureel inzetten van het surplus op onze algemene reserve.

Daarom de vraag; is de wethouder al ambtelijk voorbereid op deze nieuwe spelregels voor de Begroting 2027, wat betekent dit voor Zeist en wordt de raad hiermee hierin meegenomen?

Voorzitter, dat brengt mij bij de menselijke maat. De gewone Zeister inwoner.

Neem het parkeerbeleid. Het waterbedeffect zorgt momenteel voor buurten met diepe ontevredenheid. Buurt- en straat-WhatsApp-groepen ontploffen bij verkeerde of te lang geparkeerde auto’s.

Vorige week zaterdag was Zeist Lokaal in de wijk aanwezig en werden wij écht door tientallen mensen hierover aangesproken. Niet eens direct met het verzoek tot een kant-en-klare oplossing, maar vooral met een diepe verbazing.

Is hier wel echt goed over nagedacht?

Mensen uiten hun terechte zorgen over het verliezen van de sociale band in hun straat. De sfeer wordt er simpelweg niet beter op, en dat moeten we toch niet willen met elkaar?

We kijken als Zeist Lokaal enorm uit naar de evaluatie in september en vragen nu alvast aan het college: bent u bereid plannen terug te draaien als het écht niet werkt?

Want is het soms niet beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald?

Als we het dan toch over die menselijke maat en luisteren hebben: ziet het college nog kansen om het weggehaalde bankje bij het ‘Slotstuk’ (lees de 'groene tandpasta') op de Slotlaan toch terug te zetten?

Het groen/blauwe kunstwerk zit voor ouderen toch wat link; een steuntje in de rug zou enorm helpen. Dit zou bovendien prachtig passen bij de ontmoetingsplek die de gemeente hier zelf bedacht heeft!

Voorzitter, vorig jaar tijdens het begrotingsdebat riep ik al op: ga naar buiten!

En eerlijk is eerlijk: dat lukt de gemeente steeds vaker. Ik hoorde die woorden onlangs nog letterlijk van de gemeentesecretaris in het kader van NLdoet. Top. Maar het mag nóg vaker.

Een tijdje geleden zijn ambtenaren deur aan deur gegaan om inwoners te vragen naar warmtepompen en verduurzaming. Een fantastisch idee en geweldig uitgevoerd.

Hoe spannend men het van tevoren ook vond; er werd ontzettend goed en positief gereageerd. Ga dit vaker doen zouden wij zeggen en wij vragen het college dan ook; is dit ook concreet een communicatiemethode die vaker ingezet zal worden?

Dát is wat ons betreft het recept voor de komende jaren: maak jezelf zichtbaar. Kom met pop-up tentjes in de wijken — kondig ze wel op tijd aan — en zorg dat je aanspreekbaar bent.

De ingewikkelde keuzes die we de komende jaren moeten maken, kunnen we namelijk alleen maken met echt draagvlak van onze inwoners.

Om die reden herhalen wij vandaag onze belangrijkste vraag aan het college die ik ruim een maand geleden ook stelde. Alles willen is niets kiezen.

Als de financiële ruimte de komende jaren verder onder druk komt te staan: welke drie maatschappelijke opgaven verdienen volgens dit college dan absolute prioriteit?

Welke drie onderwerpen moeten overeind blijven, óók als er moeilijke keuzes gemaakt moeten worden?

Wij vragen het college vandaag om kleur te bekennen.

Uiteraard is Zeist Lokaal als kritisch-constructieve oppositiepartij niet te beroerd hierover mee te denken en praten. En wij zouden dan ook graag onze drie punten willen delen.

Versterking en vernieuwing van de lokale democratie.

Blijf op zoek naar methoden om met inwoners in gesprek te gaan. Deur aan deur of middels een burgerberaad.

We zijn blij dat het college dit idee uit onze eerdere inbreng heeft overgenomen, maar we moeten het nu concreet maken.

In de bestuursrapportage lazen we een bedrag opgenomen voor ‘Doorontwikkeling van op grote thema's gericht burgerberaad als ook verdere verkenning van innovaties in cocreatie met de samenleving’.

Het bedrag is echter veel te laag wat ons betreft. In 2023 kostte dit 120.000 euro en voor komend jaar is slechts een bedrag van 85.000 euro begroot.

Hoe ziet het college dat voor zich? En is het college bereid dit bedrag structureel te verhogen?

Zodat geld, of het gebrek daaraan, straks geen spelbreker is om onze inwoners mee te laten beslissen. We vragen het college nadrukkelijk niet om nu vast thema’s vast te leggen. We vragen wel om nu alvast de financiële ruimte te creëren.

Als tweede punt zouden wij graag dat de gemeente zich inzet op groen.

Groen is ons goud is hier vaak geroepen. En dat klopt ook.

Vorige week heeft iedereen weer eens ervaren hoe de klimaatverandering kan uitpakken en wat groen hierin voor een oplossing kan zijn.

De noodzaak om onze wijken klimaatadaptief te maken en te beschermen tegen hittestress en wateroverlast is groter dan ooit.

Ga door met zaken als tegelwippen, plant bomen waar het kan, laat biodiversiteit hoogtij vieren.

Groen is meer dan een verfkleur, het is een manier van kijken naar de wereld en naar ons prachtige dorp en haar kernen.

En ten derde willen wij het hebben over woningbouw.

Aangezien er nog steeds ruim 1.300 Zeister 25-plussers noodgedwongen bij hun ouders wonen — omdat er simpelweg geen betaalbare startplek voor hen in ons dorp is.

Dan is de terechte vraag volgens ons ook voor wíé we nu eigenlijk bouwen?

En laten we de Zeister woningzoekende of economisch of maatschappelijk verbonden voorrang geven waar het kan!

Voorzitter, deze drie prioriteiten vallen of staan met één fundament: een betere informatievoorziening. Of het nu gaat richting onze inwoners of naar ons als raad: geef ons tijdig de juiste informatie, werk met een duidelijke langetermijnagenda en betrek inwoners, ondernemers én de raad vanaf het begin.

Voorzitter, ik rond af.

Bij de komende begrotingsbehandeling zal Zeist Lokaal niet alleen naar de cijfers kijken, maar vooral naar de menselijke maat achter die cijfers.

We hebben het college beloofd dat we hun schaduw zullen worden.

Degelijkheid alleen is niet genoeg.

De vraag is vandaag niet hoe beleidsarm een kadernota kan zijn. De vraag is hoe rijk onze ambities en mogelijkheden zijn voor de inwoners van Zeist.

Dank u wel.